Randvoorwaarden voor succes

Een heldere publieke taak

Een effectieve opdrachtgever/opdrachtnemer relatie met de rijksoverheid waardoor de bank effectief kan opereren voor de publieke zaak. Dat betekent dat alle departementen die als opdrachtgever betrokken zijn hun rol moeten kunnen spelen.

Bankiers, geen ambtenaren.

Op het gebied van bancaire en industriële expertise kan de nationale investeringsbank zich meten met professionele marktpartijen. Vanwege de publieke missie dient er een goede antenne voor de publieke zaak te zijn, maar de benodigde professionaliteit van de bezetting is financieel en bedrijfsmatig van aard en daarmee wezenlijk anders dan die van een beleidsdepartement. Om als professionele financiële instelling van de grond te kunnen komen dient het zwaartepunt van de bezetting op alle niveaus te worden gezocht in marktervaring. Ter vergelijking: alle bestuursleden van de Duitse KfW komen uit het bedrijfsleven, met name uit het bankwezen, en niet één uit de publieke sector.

Buiten EMU tekort en schuld door at arms length

De bank opereert op afstand van de rijksoverheid als een professionele financiële instelling, gebonden door een publieke opdracht en een financieel mandaat (redelijk maatschappelijk- en financieel rendement). At arm’s length van de overheid is ook noodzakelijk om de bank buiten EMU-tekort en -schuld te laten vallen.

Projectorganisatie buiten bestaande instellingen

De urgentie betekent dat een geleidelijke, middellange termijn ingroei niet voldoet. Nodig is een slagvaardige en professionele projectorganisatie buiten de potentieel deelnemende, bestaande partijen en die in opdracht van de minister van Financiën voortvarend te werk gaat. Opdracht is zo snel mogelijk te komen tot een volwaardige instelling die zich kan gaan meten met vergelijkbare instellingen in omringende landen. Een separate projectorganisatie die losstaat van deelnemende partijen kan zich met volle ambitie en kracht richten op de zo spoedige mogelijke totstandbrenging van de nieuwe structuur.

Geen verdringing van private banken

De governance is erop ingesteld dat de bank aanvullend werkt aan de markt zodat geen risico bestaat van verdringing van of oneigenlijke concurrentie voor marktpartijen. Integendeel, de nationale investeringsbank moet marktfalen ondervangen en waar mogelijk verhelpen door zichzelf daar overbodig te maken. Voor private banken is de nationale investeringsbank een professionele partner voor publiek-private financiering.

Minstens 10 miljard eigen vermogen

Een eigen vermogen van minstens 10 miljard euro is een benedengrens. Daarmee kan 100 miljoen euro aan kredieten worden vertrekt. In co-financiering met institutionele beleggers kan dit bedrag nog eens worden verdubbeld. In deze orde van grootte moet gedacht worden om de grote transitieprojecten op gang te kunnen brengen en de Nederlandse economie internationaal concurrerend te houden.

INvesteringsbank versus huidige situatie

Reikwijdte

Wat zijn de opgaven

Huidige situatie

investeringsbank

Ondernemings- en exportfinanciering
Gebundelde financiële slagkracht voor opschaling van scaleups
Energie- en grondstoffen-financiering
Voorfinanciering van transport-capaciteit electriciteit, waterstof, warmte en CO2
Digitalisering met Artificiële Intelligentie (AI)
Investeringen in AI-toepassing op basis van sterke uitgangspositie semiconductor technologie
Mobiliteitsinfra-structuur
Investeringen voor weg-, spoor- en waterinfrastructuur
Defensie-industrie
Financiering defensie-industrie gebruikmakend van sterke uitgangspositie semiconductor technologie
Landbouwtranstitie en Natuurherstel
Financiering van transitie landbouw naar minder stikstofuitstoot, nieuwe technologie in agrarisch bedrijf, natuurherstel
Woningbouw
Financiering opgave woningbouw

in het kort

Soelaas tegen versnippering

Terwijl op korte termijn honderden miljarden voor de grote transities (digitalisering met AI, energie en klimaat, wederopbouw defensie, landbouw en natuur) nodig zijn, komt de overheid met een versnipperd en volstrekt ontoereikend aanbod. Een solide investeringsbank biedt een eerste soelaas.

1 wordt 10

Kredietverstrekking door een nationale investeringsbank betekent dat met elke door de minister van Financiën ingelegde euro, door de bank tien euro aan kredieten/financiering kan worden verstrekt en door private co-financiering op projectniveau nog veel meer. Dat is 10 op 1, bij leningen en subsidies van de overheid is dat 1 op 1. Door garantstelling door de Nederlandse Staat kan vrijwel geen enkele partij tegen zulke lage rentetarieven geld aantrekken.

Kosten over hele gebruikstermijn


De kosten van investeringen worden niet in een keer genomen maar over de gebruikstermijn gespreid.

Geen impact op EMU schuld en tekort

Door uitvoering door bankiers en industrie-experts op afstand van de overheid is er geen impact op EMU-tekort en -schuld.

Noch bezuinigen, noch lasten verzwaren

De benodigde investeringen worden niet meer weggedrukt door „lopende uitgaven“ zoals zorg, sociale zekerheid en koopkracht. Belastingen hoeven voor investeringen via de nationale investeringsbank niet te worden verhoogd.

Medicijn tegen marktfalen


Private banken alleen bieden onvoldoende alternatief, de risico’s en benodigde bedragen zijn te groot en te langlopend en te geconcentreerd om op de balans te hebben. Wel biedt co-financiering door een nationale investeringsbank perspectieven voor private banken. De nationale investeringsbank werkt uitsluitend aanvullend aan de markt. Zij financiert alleen daar waar de markt het niet alleen kan, en spant zich in om marktfalen op te lossen zodat de markt het kan doen en de nationale investeringsbank zich weer elders kan gaan inzetten. Die discipline wordt stevig verankerd in de governance van deze nieuwe overheidsinstelling.

Bovendien meer institutioneel geld

Geld gemanaged door professionals trekt geld van professionals aan. Een enorm potentieel aan geld van banken, verzekeraars en pensioenfondsen wordt voor co-financiering aangeboord. De EIB krijgt een professionele gesprekspartner in Nederland. De Draghi oproep wordt door Nederland op deze manier overtuigend beantwoord.

een bloemlezing aan mogelijke kansen

De Grondstoffengezant van de Nederlandse overheid, Allard Castelein, werkt aan een belangrijke taak: de strategische autonomie van Nederland in waardeketens met kritieke grondstoffen. In een interview met het FD bepleit de gezant dat bedrijven en de overheid disruptief gaan denken: niet allemaal kleine fabriekjes, maar één grote neerzetten. Zo komt de batterijgrondstof lithium ter sprake. Daar heeft China de hele keten in handen: “Zolang China de winstmarges kan bepalen, begint geen ondernemer zomaar een lithiumfabriek in Europa. Om naar meer verwerking in Europa te komen is een nieuwe vorm van publiek-private samenwerking nodig, een vorm waarbij de overheid erkent dat bedrijfsrisico’s verzacht moeten worden. Dit zeg ik overigens op persoonlijke titel, niet als overheid”.
Om vanuit de overheid aan zo’n project te kunnen meedoen als professionele partij, met kennis van de sector, met schaal en met een lange adem, is een nationale investeringsbank nodig.
link naar FD
In een uitgebreide analyse laat het FD zien hoe China door middel van een samenhangende strategie wereldwijd de chemiemarkt is gaan domineren, met alle gevolgen van dien voor de afhankelijkheid van Europa en de overlevingsstrijd van Nederlandse bedrijven in deze sector. Financiering door Chinese staatsbanken is daarbij onmisbaar geweest. Interessant is dat China geen keuzes heeft gemaakt tussen concurrerende Chinese chemiebedrijven. Er zijn door de overheid geen bedrijven als winnaar gekozen, maar de strategische sector is breed gefinancierd terwijl tussen bedrijven concurrentie is aangemoedigd opdat de beste en meest innovatieve overleven. In Nederland wordt veel gesproken over een nieuwe industriepolitiek, maar daarvoor ontbreekt een nationale investeringsbank die grootschalig strategisch kan financieren.

link naar FD
In het FD een reconstructie van de gang van zaken bij het Nijmeegse chipbedrijf Ampleon. Net als Nexperia is dit bedrijf in 2015 door het Nederlandse NXP verkocht aan een Chinese overheidsbank, die in het kader van de Chinese industriepolitiek Ampleon vervolgens doorplaatste bij een nieuw Chinees chipbedrijf. Enkele jaren daarna ontstaat een conflict tussen de Nederlandse CEO van Ampleon en de Chinese moeder over Chinese invloed in Ampleon, met betrokkenheid van de Nederlandse overheid uit hoofde van een Nederlands publiek belang. Het EZ-onderdeel Bureau Toetsingen Investeringen (BTI) wordt ingeschakeld, juridische middelen worden ingezet, de Ondernemingskamer komt in beeld. Zo wordt het een sterk vijandig conflict, met alle schade van dien voor het bedrijf zelf en voor de relatie tussen Nederland en China.
De uitkomst van het conflict, aldus het FD, is dat de statuten van Ampleon zijn aangepast zodat bepaalde strategische bedrijfsbesluiten de goedkeuring van de raad van commissarissen behoeven en deze raad in meerderheid bestaat uit onafhankelijken. Is dit een effectieve manier om een Nederlands publiek belang te behartigen, of zou een nationale investeringsbank al in een veel eerder stadium hebben kunnen instappen om het eigenaarschap in Europese handen te houden? Kennelijk heeft EZ nog geprobeerd om Invest-NL in te schakelen maar is dat niet gelukt. Nederland ontbeert een nationale investeringsbank met het mandaat, de schaal en de professionaliteit om onze belangen te borgen in een wereld waar anderen daar wel over beschikken.
link naar FD
In Frankrijk leveren 57 kerncentrales het overgrote merendeel van de elektriciteit en wordt voor miljarden euro’s stroom geëxporteerd naar omliggende landen. Er worden er nog 6 kernreactoren bijgebouwd, een investering van 73 miljard euro (“Energiecrisis? Frankrijk heeft stroom zat, en wil die graag verkopen”, Financieele Dagblad 4 april 2026). Essentieel voor het realiseren van deze ambitie is de nationale investeringsbank CDC, een overheidsbank op afstand van de ministeries die de financiering professioneel en buiten EMU-tekort en -schuld verzorgt.
De Nederlandse Rijksoverheid heeft geen nationale investeringsbank. Hier wordt vooral gepraat over en gestudeerd op kernenergie, al vele jaren lang maar tot nu toe zonder enig concreet resultaat. De VVD zet volgens het recente verkiezingsprogramma vol in op kernenergie, ook het CDA en D66 willen meer kernenergie en het coalitieakkoord wil het Klimaatfonds inzetten voor de financiering. Maar dat Rijksbegrotingsfonds schiet hiervoor vele miljarden tekort, en dient bovendien ook nog andere doelen. De financiering van de kernenergieambitie zal vooral van de Rijksbegroting moeten komen, en daardoor binnen de EMU-criteria vallen. Maar daar is geen ruimte ingeboekt en zijn ook niet de vele miljarden beschikbaar die nodig zijn. Voor een doorbraak is financiering door een professionele nationale investeringsbank onmisbaar.
link naar FD
De Europese Unie wil de bouw van 5 AI-gigafabrieken financieel steunen, op voorwaarde dat nationale overheden dat ook doen. De Europese Commissie heeft hiervoor 20 miljard uitgetrokken. Staatssecretaris Willemijn Aerdts (D66) maakte bekend dat de Nederlandse begroting geen ruimte laat voor ondersteuning. Ook voor de mogelijkheid de steun vorm te geven door op te treden als 'launching customer' van AI-rekenkracht, ziet het kabinet geen mogelijkheden. Hoewel het kabinet het rapport Wennink heeft omarmd, waarin de noodzaak voor onze economie en souvereiniteit van  AI datacenters wordt bepleit.

Terwijl een AI-gigafabriek van strategische waarde voor Nederland is, komt het kabinet vanuit de bestaande begroting niet verder dan "te hopen dat de markt het project volledig oppakt". Wanneer Nederland zou beschikken over een Nationale Investeringsbank, zou de polsstok verder reiken en de NIB kunnen deelnemen in het aandeelhouderschap of financiering van de AI-gigafabriek.
Link naar tweakers.net
Nederland wordt geportretteerd als een rijk land zonder infrastructuur. Terwijl bruggen tunnels en wegen (spoor, vaar en auto) aan ernstige slijtage onderhevig zijn, is er op de rijksbegroting geen ruimte voor noodzakelijk onderhoud of verbreding of vernieuwing. Nederland loopt daardoor niet alleen vast, er worden ook grote risico’s genomen. Investeringen in fysieke infrastructuur hoeft helemaal niet uit de lopende begroting worden gefinancierd als ware het een kasuitgave waarvan de houdbaarheidsdatum de jaargrens niet overschrijdt. De investeringen met langdurig nut kunnen worden gefinancierd door de Nationale Investeringsbank en de jaarlijkse kosten betaald door gebruikers op individuele basis (tol) dan wel collectieve basis (beschikbaarheidsvergoeding in DBFM-constructie). Hierdoor wordt Nederland een rijk land mét geld voor infrastructuur! Nederland heeft geen gebrek aan geld, maar een gebrek aan vernuft. De NIB biedt die wel.
Link naar de VolkskrantLink naar NRC
Geothermie kan een belangrijke rol spelen in woonwijken, maar hoge opstartkosten vormen een grote drempel. Het boren naar grote diepte is complex, duur en risicovol. Zodra een put werkt, zijn de kosten juist laag en is er weinig elektriciteit nodig. Toch zijn projecten lastig te financieren, omdat subsidies vaak pas achteraf worden uitgekeerd terwijl de risico’s aan het begin liggen. Ook de aanleg van warmtenetten is kostbaar en ingrijpend. Discussies over publieke en commerciële rollen bemoeilijken investeringen. Hoewel nieuwe wetgeving duidelijkheid biedt en publieke betrokkenheid vergroot, blijft het tekort aan investeerders een groot probleem voor verdere ontwikkeling.
Een Nationale  Investeringsbank biedt ook hier soulaas door op maat gemaakte oplossingen voor pensioenfondsen te maken, die de exploitiekosten laag houden en de pensioenfondsen zicht te geven op een gestage stroom inkomsten
link naar NRC
Burgers en bedrijven in Nederland zijn gefrustreerd en verbijsterd over het vastlopen van het elektriciteitsnet. Het coalitieakkoord wil dat oplossen. Dat vergt investeringen van vele miljarden. Het is onduidelijk waar dat geld vandaan moet komen. Op de Rijksbegroting is het niet beschikbaar. Volgens de analyse van het coalitieakkoord door het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving zullen de ambities op het terrein van klimaat/energie zonder een nadere inspanning niet worden gerealiseerd.

Frankrijk beschikt over een robuust elektriciteitsnetwerk, dat bovendien in een veel groter aandeel van het nationale energieverbruik voorziet. Een wachtlijstcrisis zoals in ons land bestaat er niet, de elektriciteitsprijzen voor burgers en met name voor bedrijven zijn er veel lager dan in Nederland, en het netwerk wordt nog aanzienlijk uitgebreid om nog verdergaande ambities voor klimaat en energiezekerheid te kunnen realiseren. De financiering van investeringen in het netwerk is in Frankrijk geen probleem. Dat verzorgt de nationale investeringsbank CDC op afstand van de ministeries, professioneel en buiten EMU-tekort en -schuld.

link naar rapport

Breed

Gevraagd

De gedachte achter ons initiatief krijgt veel bijval. Hierbij een greep aan voorbeelden voor steun aaneen nationale investeringsbank.

In economenblad ESB pleiten Joost Sneller en Hans Vijlbrief namens D66 voor hervorming van de rijksbegroting om meer ruimte te maken voor investeringen, waaronder oprichting van een nationale investeringsbank.

Uit de CPB-doorrekening van de verkiezingsprogramma’s blijkt dat vijf politieke partijen (GroenLinks-PvdA, VVD, D66, CDA en Volt) miljarden euro’s uittrekken voor een kapitaalinjectie in de NIB. Volgens CPB-directeur Pieter Hasekamp snijdt het argument, dat het huidige overheidsinstrumentarium te versnipperd is, hout. Hij raadt aan de nieuwe instelling te benutten om initiatieven te bundelen en te professionaliseren. De NIB zal voldoende schaal en armslag moeten hebben (Financieele Dagblad, 17 oktober 2025).

De ministers van Infrastructuur en Waterstaat en van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening presenteren een Kamerbrief over langetermijnperspectief infrastructuur en woningbouw met een inventarisatie van opties voor alternatieve bekostiging waarbij grondeigenaars, ontwikkelaars, bedrijven en particulieren die profiteren van overheidsinvesteringen in mobiliteitsinfrastructuur als baathebbers bijdragen aan financiering. Die manier van denken levert een basis voor een NIB die eraan bijdraagt dat overheidsinvesteringen waar mogelijk worden terugverdiend in plaats van zoals nu uit de rijksbegroting worden gefinancierd zonder dat er iets voor terugkomt.

In economenblad ESB pleiten Laurens Dassen en Kevin Cakim namens Volt voor een nationale investeringsbank die naast financiële middelen ook kennis en kunde kan mobiliseren ten behoeve van de transitie naar een nieuwe economie.

Een rapport van KPMG, in opdracht van Stichting Capital Amsterdam, concludeert dat Nederland een versnipperde lappendeken van publieke en semipublieke investeringsvehikels kent waardoor kapitaal niet effectief wordt ontsloten en de internationale slagkracht van de Nederlandse kapitaalmarkt wordt belemmerd. Voor een toekomstbestendige kapitaalmarkt in Nederland pleit KPMG voor bundeling en schaal door oprichting van een nationale investeringsinstelling naar voorbeeld van andere landen zoals Duitsland (KfW) en Frankrijk (CDC/Bpifrance).

Informateur Buma presenteert de uitnodiging Samen aan de slag voor een sterker Nederland van partijleiders Jetten (D66) en Bontenbal (CDA), met daarin nadruk op overheidsinvesteringen en het belang van een op te richten nationale investeringsbank met een substantieel startkapitaal.

In opdracht van het ministerie van Klimaat en Groene Groei en de staatsdeelnemingen in de energiesector publiceert het Nationaal Programma Verduurzaming Industrie een rapport van Common Futures over de financiering van energie-infrastructuur. De NIB wordt aanbevolen als de oplossing om huidige knelpunten weg te nemen en energie-infrastructuur te financieren die nu niet goed van de grond komt.

In de kabinetsreactie op de initiatiefnota van Kamerlid Inge van Dijk (CDA) over investeringen herhaalt de minister van Financiën dat hij het idee omarmt om (binnen de juiste randvoorwaarden) een nationale investeringsinstelling op te richten. Keuzes over de inrichting ervan laat hij aan het volgende kabinet, zo blijkt uit de beloofde Kamerbrief met elementen van uitwerking van de instelling.

Peter Wennink – één van de initiatiefnemers van de oproep tot oprichting van een nationale investeringsbank – presenteert zijn rapport De route naar toekomstige welvaart – Een sterk Nederland in een relevant Europa, met de aanbeveling om de huidige versnippering van het overheidsinstrumentarium te doorbreken en voor versterking van het Nederlandse verdienvermogen te komen tot een NIB met een kernkapitaal van 10-20 miljard euro.

starchevron-down