Oproep tot snelle oprichting van een nationale investerings- en innovatiebank

Actueel

Rapport Wennink: Een Nationale Investeringsbank voor onze toekomst

Wennink benadrukt dat Nederland een Nationale Investeringsbank (NIB) nodig heeft om het privaat kapitaal te mobiliseren dat vereist is voor 1,5‑2 % jaarlijkse groei. Huidige instrumenten – Invest‑NL, Invest International en regionale ontwikkelingsmaatschappijen – zijn te klein en versnipperd. De NIB wordt een nieuwe, professionele financiële instelling waarin deze entiteiten worden geïntegreerd, onder toezicht van DNB en AFM. De instelling moet voldoende rendement realiseren om financieel zelfstandig te kunnen opereren en geloofwaardig te zijn in de markt. Met een kernkapitaal van € 10-20 miljard kan de bank tot € 100 miljard of meer al dan niet risicodragend financieren in de vier speerpunten van het rapport – digitalisering en AI, veiligheid, energie‑ en klimaattechnologie, en life‑science –. Samen met het Nationaal Agentschap voor Baanbrekende Innovatie (NABI) vormt de NIB van overheidswege de financiële ruggengraat van de technologische keten, van onderzoek tot opschaling. Het rapport stelt een tijdlijn: wetgeving en oprichting binnen 100 dagen, operationele start binnen een jaar, volledige inzet binnen vijf jaar, waardoor de NIB een centrale rol speelt in Europese kapitaalmarktunie en Nederlandse strategische autonomie versterkt.

Voorbeelden van projecten voor de grote transities

De Nationale Investeringsbank (NIB) helpt met het overbruggen van de investeringskloof die Nederland belemmert in de energietransitie, duurzame landbouw, defensie‑innovatie, infrastructuur en waterbeheer, en het verdienvermogen van de economie en de digitale, AI- en industriële transitie (sleuteltechnologieën). Zonder een eigen kapitaaldienst mist de rijksoverheid de slagkracht om grootschalige, lange-termijn projecten te financieren—een tekort dat zelfs internationale instanties zoals het IMF al signaleren. De NIB biedt professioneel, politiek onafhankelijk krediet, risicodeling en publiek‑private samenwerking, waardoor projecten sneller, goedkoper en veiliger kunnen starten. Door de NIB beschermt Nederland haar economische veerkracht, versterkt ze de publieke financiën en zorgt ze voor een duurzame toekomst. Lees verder om te zien welke projecten door een NIB kunnen worden gefinancierd.

Overwegingen voor de kabinetsformatie

Het nieuwe regeerprogram zal staan of vallen bij een beter functionerende rijksoverheid met adequate financiële middelen. Om dat mogelijk te maken kan een Nationale Investeringsbank
(NIB) het verschil maken. Maar dan is substantieel meer nodig dan de combinatie van InvestNL en InvestInternational plus wat extra middelen. Versnippering van overheidsfondsen en financieringsregelingen van departementen en gebrek aan professionaliteit leveren voor private
financiers een ondoorzichtig, inefficiënt en onbegaanbaar geheel op. Daardoor ontbreken de mogelijkheden om grootschalig in te stappen en om projecten te realiseren die voor Nederland essentieel zijn. Het nationale spaaroverschot wordt niet voor investeringen in de toekomst van
Nederland aangewend, maar buiten Nederland belegd.

Breed

gedragen

Meer dan zestig vooraanstaande mensen uit de Nederlandse economie, het bestuur en de samenleving roepen op niet langer te dralen met het oprichten van een nationale investerings- en innovatiebank. Nederland staat voor grote transities op het gebied van digitalisering, energieopwekking en -distributie, voor de uitbouw van onze defensie en de hervorming van landbouw en voedselproductie, en moet zorgen voor een gezond technologieklimaat waarin innovatieve bedrijven kunnen groeien, bloeien en blijven en waarin onze data veilig zijn.


Zo’n nationale investeringsbank kan bijvoorbeeld met 10 miljard aan eigen vermogen door leverage (buiten EMU-tekort en -schuld) ruimte creëren voor financiering van in totaal meer dan 100 miljard. Samen met private co-financiering zelfs voor een veelvoud daarvan. Het gaat om financiering in de vorm van kredieten en risicodragende participatie, in plaats van de bij gebrek aan een nationale investeringsbank in ons land veelal gebruikelijke subsidies. Kredieten moeten worden terugbetaald, waarmee weer andere bedrijven kunnen worden geholpen. Subsidies komen niet meer terug in de kas van de minister van Financiën.

Breed

Gevraagd

De gedachte achter ons initiatief krijgt veel bijval. Hierbij een greep aan voorbeelden voor steun aaneen nationale investeringsbank.

In economenblad ESB pleiten Joost Sneller en Hans Vijlbrief namens D66 voor hervorming van de rijksbegroting om meer ruimte te maken voor investeringen, waaronder oprichting van een nationale investeringsbank.

Uit de CPB-doorrekening van de verkiezingsprogramma’s blijkt dat vijf politieke partijen (GroenLinks-PvdA, VVD, D66, CDA en Volt) miljarden euro’s uittrekken voor een kapitaalinjectie in de NIB. Volgens CPB-directeur Pieter Hasekamp snijdt het argument, dat het huidige overheidsinstrumentarium te versnipperd is, hout. Hij raadt aan de nieuwe instelling te benutten om initiatieven te bundelen en te professionaliseren. De NIB zal voldoende schaal en armslag moeten hebben (Financieele Dagblad, 17 oktober 2025).

De ministers van Infrastructuur en Waterstaat en van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening presenteren een Kamerbrief over langetermijnperspectief infrastructuur en woningbouw met een inventarisatie van opties voor alternatieve bekostiging waarbij grondeigenaars, ontwikkelaars, bedrijven en particulieren die profiteren van overheidsinvesteringen in mobiliteitsinfrastructuur als baathebbers bijdragen aan financiering. Die manier van denken levert een basis voor een NIB die eraan bijdraagt dat overheidsinvesteringen waar mogelijk worden terugverdiend in plaats van zoals nu uit de rijksbegroting worden gefinancierd zonder dat er iets voor terugkomt.

In economenblad ESB pleiten Laurens Dassen en Kevin Cakim namens Volt voor een nationale investeringsbank die naast financiële middelen ook kennis en kunde kan mobiliseren ten behoeve van de transitie naar een nieuwe economie.

Een rapport van KPMG, in opdracht van Stichting Capital Amsterdam, concludeert dat Nederland een versnipperde lappendeken van publieke en semipublieke investeringsvehikels kent waardoor kapitaal niet effectief wordt ontsloten en de internationale slagkracht van de Nederlandse kapitaalmarkt wordt belemmerd. Voor een toekomstbestendige kapitaalmarkt in Nederland pleit KPMG voor bundeling en schaal door oprichting van een nationale investeringsinstelling naar voorbeeld van andere landen zoals Duitsland (KfW) en Frankrijk (CDC/Bpifrance).

Informateur Buma presenteert de uitnodiging Samen aan de slag voor een sterker Nederland van partijleiders Jetten (D66) en Bontenbal (CDA), met daarin nadruk op overheidsinvesteringen en het belang van een op te richten nationale investeringsbank met een substantieel startkapitaal.

In opdracht van het ministerie van Klimaat en Groene Groei en de staatsdeelnemingen in de energiesector publiceert het Nationaal Programma Verduurzaming Industrie een rapport van Common Futures over de financiering van energie-infrastructuur. De NIB wordt aanbevolen als de oplossing om huidige knelpunten weg te nemen en energie-infrastructuur te financieren die nu niet goed van de grond komt.

In de kabinetsreactie op de initiatiefnota van Kamerlid Inge van Dijk (CDA) over investeringen herhaalt de minister van Financiën dat hij het idee omarmt om (binnen de juiste randvoorwaarden) een nationale investeringsinstelling op te richten. Keuzes over de inrichting ervan laat hij aan het volgende kabinet, zo blijkt uit de beloofde Kamerbrief met elementen van uitwerking van de instelling.

Peter Wennink – één van de initiatiefnemers van de oproep tot oprichting van een nationale investeringsbank – presenteert zijn rapport De route naar toekomstige welvaart – Een sterk Nederland in een relevant Europa, met de aanbeveling om de huidige versnippering van het overheidsinstrumentarium te doorbreken en voor versterking van het Nederlandse verdienvermogen te komen tot een NIB met een kernkapitaal van 10-20 miljard euro.

geen halve maatregelen

Essentieel is dat er een aanzienlijke omvang ontstaat, anders heeft de hervorming geen zin. Zonder een eigen nationale investeringsbank loopt Nederland steeds meer achter bij andere landen. Om die achterstand weg te werken zijn kleine stapjes niet toereikend. Nodig is de ambitie om zo spoedig mogelijk en overtuigend aan te haken. Om de gedachten te bepalen: KfW en Bpifrance omgerekend naar de omvang van de Nederlandse economie zou een eigen vermogen voor de Nederlandse nationale investeringsbank betekenen in de orde van 10-12 miljard. Uitgewerkt moet worden wat gegeven de missie en behoeften in ons land nodig is, en wat er al beschikbaar is van deelnemende instellingen . Zo ontstaat financieringsruimte tot wel 100 miljard of meer. In combinatie met co-financiering door private partijen zoals pensioenfondsen, andere institutionele beleggers en kapitaalmarktfondsen resulteert een impuls die nog aanzienlijk groter is.

EIB EN  Pensioenfondsen

Nederland beschikt, anders dan andere Europese landen, niet over een slagvaardige nationale investeringsbank. Daardoor ontbreekt een krachtig overheidsvehikel om de energietransitie, de defensie-industrie en de landbouwtransitie, gedragen door toenemende digitalisering, te financieren; missen nieuwe initiatieven door jonge en reeds bestaande Nederlandse bedrijven de financiering om te groeien zonder in buitenlandse handen te verdwijnen; mist Nederland de boot bij het aantrekken van Europese gelden die via de EIB worden verdeeld; en missen pensioenfondsen en andere private investeerders een aanspreekpunt bij de overheid dat op een zakelijke manier grootschalige co-financiering kan mobiliseren.

op afstand

Ministeries en medeoverheden kennen een scala aan eigen financieringsinstellingen. Deze versnippering is niet alleen kostbaar, bovendien schieten expertise en slagkracht tekort en missen deze instellingen directe toegang tot de internationale geld- enkapitaalmarkt. Bundeling binnen een krachtige financiële groep, geïnspireerd door het Duitse KfW en het Franse Bpifrance, creëert ook in Nederland een slagvaardige nationale investeringsbank. Dit is een professionele bank met een publieke missie en een door de politiek bepaald mandaat, maar in de uitvoering op afstand van de politiek, bij wet onder toezicht van DNB. Onder toezicht van de minister van Financiën is dit een goed uitvoerbare hervorming, op korte termijn te operationaliseren.
Bundeling creert
slagvaardigheid