Nederland met een nationale investeringsbank van het slot
Meer dan zeventig vooraanstaande mensen uit de Nederlandse economie, wetenschap en samenleving roepen de politiek op snel een volwaardige nationale investeringsbank op te richten, naar het model van de ons omringende landen. Een bank met leverage en een stevige balans, een bestuur dat het vertrouwen heeft van de markt, at arm's length van de overheid, voor kredietverlening buiten EMU-tekort en schuld.
Nederland staat voor grote transities op het gebied van digitalisering, infrastructuur, energieopwekking en -distributie, voor de uitbouw van onze defensie en de hervorming van landbouw en voedselproductie, en moet zorgen voor een gezond technologieklimaat waarin innovatieve bedrijven kunnen groeien, bloeien en blijven en waarin onze data veilig zijn. Uitdagingen die door de afwezigheid van een nationale investeringsbank en een kapitaaldienst bij de Rijksoverheid gedoemd zijn om wensen te blijven.
Brief aan de Tweede Kamerfracties Noodzakelijke investeringen in infrastructuur zijn mogelijk — lees hoe een nationale investeringsbank miljarden aan infrastructuurinvesteringen mogelijk maakt op een financieel verantwoorde manier.Nieuwsberichten
Onze berichten zijn tevens te vinden op ons LinkedIn-account.
Peter Wennink, oud-topman van ASML, hekelt ook in de Telegraaf het "middeleeuwse" kasstelsel van de rijksoverheid: investeringen komen in één keer volledig op de begroting te staan, in plaats van afgeschreven te worden zoals bij een baten-lastenstelsel. Hierdoor is er volgens hem nauwelijks ruimte voor economische investeringen, en hij vreest dat zijn geadviseerde investeringsagenda voor tech, digitalisering en AI grotendeels onuitgevoerd blijft.
Jeroen Kremers, jarenlang topambtenaar bij Financiën, onderschrijft Wennink's kritiek volledig. Hij wijst erop dat de overheid onvoldoende zicht heeft op achterstallig onderhoud én een strategische investeringsvisie mist. Kremers pleit al langer voor een Nationale Investeringsbank: de staat legt 10 miljard in, op basis daarvan geeft de NIB obligaties uit en maakt er zo 100 miljard van, en private partijen zoals pensioenfondsen sluiten aan om rendabele grote projecten te financieren. Hij betreurt dat het onderscheid tussen gewone uitgaven en investeringen, ooit afgesproken tussen D66 en CDA, in het latere coalitieakkoord met de VVD is verdwenen. Kremers:"Je kunt een euro maar één keer uitgeven: dat klopt, maar door vast te houden aan een achterhaalde begrotingssystematiek zonder een Nationale Investeringsbank laat Financiën miljarden ongebruikt terwijl de economie wegzakt en de infrastructuur inzakt."
"Je kunt een euro maar één keer uitgeven": dat klopt, maar door vasthouden aan achterhaalde begrotingssystematiek zonder NIB laat het kabinet miljarden ongebruikt terwijl de economie wegzakt en de infrastructuur inzakt. "We schuiven de rekening niet door naar toekomstige generaties": terecht, maar zonder NIB schuift het kabinet een wegzakkende economie en ingezakte infrastructuur door, wat nog veel kostbaarder is.
In gesprek met Vrij Nederland herhaalt Peter Wennink zijn pleidooi om de begrotingssystematiek en de uitvoeringscapaciteit van de Nederlandse Rijksoverheid op het niveau te brengen dat nodig is om in de wereld niet steeds verder achterop te raken. Om de benodigde grootschalige investeringen in verdienvermogen en infrastructuur mogelijk te maken breekt hij wederom de lans voor hervorming van de Rijksbegroting (kapitaaldienst) en voor een nationale investeringsbank. Gerenommeerde partijen zoals de Rekenkamer en het IMF gingen hem voor.
"Je kunt een euro maar één keer uitgeven": dat klopt, maar door vasthouden aan achterhaalde begrotingssystematiek zonder NIB laat het kabinet miljarden ongebruikt terwijl de economie wegzakt en de infrastructuur inzakt. "We schuiven de rekening niet door naar toekomstige generaties": terecht, maar zonder NIB schuift het kabinet een wegzakkende economie en ingezakte infrastructuur door, wat nog veel kostbaarder is.
Van alle kanten wordt het kabinet indringend gewaarschuwd voor het vastlopen van de Nederlandse infrastructuur. Rijkswaterstaat, Rekenkamer, VNG, IPO, SER, en organisaties zoals Bouwend Nederland, Koninklijke Binnenvaart Nederland en Transport en Logistiek Nederland verenigd in de Logistieke Alliantie — de rapporten zijn goed onderbouwd en dat geldt ook voor de oproep aan de ministers van IenW en Financiën om in actie te komen.
Naar schatting van de Rekenkamer is er voor de komende 15 jaar een tekort van € 34,5 miljard voor instandhouding van de netwerken van Rijkswaterstaat. Daarvan betreft ruim de helft vernieuwing (circa € 20 miljard). Naast Publiek-Private Samenwerking wordt het model van het Oostenrijkse ASFINAG genoemd: een overheidsinfrabedrijf dat grootschalig investeert in infrastructuur, maar buiten de overheidsbegroting en buiten de EMU-criteria.
In ons land zou de NIB buiten de Rijksbegroting ruimte kunnen creëren om het tekort op de vernieuwingsopgave aan te pakken (tot € 20 miljard); binnen de Rijksbegroting ruimte kunnen vrijspelen voor exploitatie en onderhoud (tot naar schatting € 14 miljard); en de uitvoeringscapaciteit leveren die Nederland nu ontbeert. Ook buiten de netwerken van Rijkswaterstaat bestaan enorme tekorten: de spoorinfrastructuur (tekort € 20 miljard), sluizen en gemalen, en de energie-infrastructuur.
Een brede coalitie van partijen uit de energie- en klimaatsector benadrukt het belang van de NIB in een brief aan het kabinet van 30 juli 2026. Als Nederland zijn strategische positie en toekomstig verdienvermogen wil veiligstellen, is het noodzakelijk om nu te investeren in de economie van morgen. Met voldoende financiële slagkracht en een duidelijk mandaat kan de nieuwe instelling een belangrijke rol vervullen in het financieren van maatschappelijke opgaven. Binnen die missie verdienen energie, klimaat en de circulaire economie een prominente plek.
Ondertekenaars: Nederlandse Vereniging Duurzame Energie, Platform Bio-economie, Energie Nederland, Energy Storage NL, Geothermie Nederland, Holland Solar, Natuur & Milieu, NedZero, Netbeheer Nederland, Nederlandse Vereniging Circulaire Economie, en de Koninklijke Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie.
Nederland staat voor grote investeringen. Voor deze megaprojecten zijn we nu nog afhankelijk van buitenlandse kapitaalverstrekkers, stelt medeondertekenaar Jan Prins in het FD. Een NIB is volgens Prins de aangewezen en noodzakelijke oplossing. Jan Prins is een autoriteit in de praktijk van grootschalige en complexe investeringen in de transities.
In een podcast met Martin Visser van De Telegraaf roept oud-topambtenaar en -Staatsraad Hans Borstlap het kabinet op te komen tot een sociaal akkoord dat de sociale zekerheid bij de tijd brengt, en belicht hij het belang van de NIB om dat mogelijk te maken. De sociale zekerheid is niet financieel onhoudbaar, maar in onze structureel krappe arbeidsmarkt moet de arbeidsdeelname fors omhoog.
Tegelijk moet de overheid de aanbodzijde van de economie versterken door meer te investeren in zaken zoals infrastructuur en energietransitie. Zo'n investeringsagenda ontbeert het kabinet, maar zou de NIB kunnen losmaken: met 10 miljard vanuit de Rijksbegroting 100 miljard aan investeringen losmaken in de aanbodzijde van de Nederlandse economie.
De EY Netherlands Attractiveness Survey 2026 roemt de door het kabinet-Jetten omarmde Wennink-agenda en de aangekondigde Nationale Investeringsbank als het juiste strategische antwoord op de uitdagingen om het investeringsklimaat te verbeteren. De NIB kan het verschil maken: doorbreking van de budgettaire impasse rond energienetwerken, huisvesting en infrastructuur, en mobilisatie van beschikbaar kapitaal voor investeringen in strategische sectoren. Maar, zo waarschuwt EY, de cruciale vraag is of de beleidsvoornemens gevolgd worden door effectieve implementatie.
Het rapport luidt de noodklok over het investeringsklimaat. Buitenlandse investeringen in Nederland hebben zich gestabiliseerd op een niveau dat veel lager ligt dan in het verleden. Nederland staat op de tiende plaats in Europa wat betreft buitenlandse directe investeringsprojecten, ver van de top-vijfpositie die het jarenlang bekleedde.
Anna Borg, ceo van de Zweedse energiegigant Vattenfall, ziet hoe de energietransitie in Nederland hapert. Neem de warmtenetten. Een nieuwe wet bepaalt dat deze in publieke handen moeten, maar er is niet nagedacht welke publieke handen dat moeten zijn en er is geen ruimte op de Rijksbegroting om het te financieren. Onderhoud doet men nog wel, maar er wordt niet meer geïnvesteerd.
De nationale investeringsbank kan dit oplossen door in opdracht van de Rijksoverheid de aandelen van Vattenfall en anderen over te nemen en investeringen door de publieke netbedrijven in warmtenetten te financieren. Zonder NIB is een impasse ontstaan; burgers en bedrijven kiezen noodgedwongen voor een warmtepomp, waardoor de congestie op het elektriciteitsnet verder toeneemt.
Mathijs Bouman betoogt in een essay in de zomerbijlage van het FD dat minister Rob Jetten met een nationale investeringsbank de energietransitie wél kan versnellen. Nederland beschikt over veel spaargeld, maar investeert te weinig in grote projecten. Een investeringsbank kan risicovolle, duurzame investeringen financieren zonder de begroting te belasten. Zo worden publieke en private middelen beter benut, neemt economische groei toe en blijft Nederland concurrerend.
De Duitse regering neemt een belang van 40% in de Duits-Franse tankbouwer KNDS. Minister van Economische Zaken Katherina Reiche zegt dat met deze deelname essentiële technologie, industriële waardecreatie en banen voor Duitsland worden veiliggesteld. Het aandeel wordt genomen via de Duitse nationale investeringsbank KfW, voor een bedrag naar verwachting in de orde van € 6-7 miljard.
Nederland beschikt niet over een nationale investeringsbank als vehikel om dit soort transacties mogelijk te maken. Het door de Nederlandse regering opgerichte SecFund heeft een totale omvang van € 100 miljoen en een maximum van € 5 miljoen per deelname.
Schoolgebouwen zijn niet ingericht op de vele warme dagen van tegenwoordig, maar zijn hun levensduur vaak sowieso allang voorbij. Het gemiddelde schoolpand is ruim zeventig jaar oud — ver voorbij de levensduur van 40 tot 45 jaar. Meer dan de helft van de schoolgebouwen is verouderd en toe aan vervanging of ingrijpende renovatie, erkent de VNG. Vijf jaar geleden was naar schatting 730 miljoen euro per jaar nodig; inmiddels is dit opgelopen tot 1,3 miljard euro per jaar.
Publiek vastgoed bij de tijd brengen speelt op steeds grotere schaal: niet alleen bij scholen, maar ook in de zorg. Dergelijke grootschalige publieke investeringsopgaven structureren in financierbare projecten waar ook institutionele beleggers aan kunnen bijdragen, is bij uitstek een opdracht voor de nationale investeringsbank.
Met een bevlogen betoog pleiten voorzitter Sharon Dijksma en algemeen directeur Leonard Geluk van de Vereniging Nederlandse Gemeenten voor doorbreking van het strakke financiële kader waardoor er nauwelijks ruimte is om tot gedragen akkoorden te komen binnen het parlement en met sociale partners.
Dé sleutel voor deze doorbraak, mét instandhouding van budgetdiscipline en gezonde overheidsfinanciën, is hervorming van de Rijksbegroting. Anders dan gemeenten en waterschappen en andere landen kent de Rijksbegroting geen onderscheid tussen investeringen en consumptieve uitgaven. De pensioenfondsen willen bijdragen en hun miljardenbalansen inzetten; zij zijn gediend met een nationale investeringsbank die projecten kan structureren die voor hen financierbaar zijn.
Noodzakelijke investeringen in infrastructuur zijn mogelijk
Nederland staat voor een grote opgave: onze infrastructuur moet worden onderhouden én vernieuwd om economisch sterk, bereikbaar en leefbaar te blijven. Toch lopen noodzakelijke investeringen vast — niet door gebrek aan ambitie, maar door een begrotingssysteem dat investeringen behandelt als kosten in plaats van als langetermijnvermogen.
De brief aan de Tweede Kamerfracties laat zien hoe een nationale investeringsbank kan helpen om miljarden aan noodzakelijke infrastructuurinvesteringen mogelijk te maken, op een financieel verantwoorde manier. Andere Europese landen, gesteund door de Europese Commissie, bewijzen al dat dit kan: zij creëren ruimte voor langjarige investeringen zonder hun begrotingsdiscipline los te laten.
Lees hoe Nederland kan stoppen met financiële zelfkastijding die groei en toekomstbestendigheid in de weg staat, en hoe we onze infrastructuur weer kunnen opbouwen voor de komende generaties.